Heading for Printing

แนวทางการดูแลรักษา ผู้ป่วยปากแหว่งเพดานโหว่

ร่างแนวทางการดูแลรักษา ผู้ป่วยปากแหว่งเพดานโหว่

ฉบับปี 2563

การดูแลรักษาเริ่มต้นตั้งแต่ก่อนการแต่งงาน เมื่อมีความตั้งใจจะมีบุตร  ต่อเนื่องถึงช่วงตั้งครรภ์ หลังคลอด วัยทารก วัยเด็ก วัยรุ่น จนโตเป็นผู้ใหญ่

ผู้ป่วย/บิดามารดา(ผู้ปกครอง) ควรได้รับการดูแลขั้นพื้นฐานโดยพบผู้เชี่ยวชาญในสาขาต่าง ๆ ตามช่วงเวลาที่แสดงไว้เป็นสีเขียว  และหากเป็นไปได้ ควรได้พบผู้เชี่ยวชาญในสาขาต่าง ๆ ตามที่แสดงไว้เป็นสีฟ้า

โปรดคลิ๊กที่ปุ่มเพื่อแสดงรายละเอียด หรือเปิด/ปิดข้อมูล

ก่อนตั้งครรภ์

ขั้นพื้นฐาน
คัดกรองบิดามารดากลุ่มเสี่ยง ให้คำแนะนำด้านโภชนาการเพื่อป้องกันโรค
ให้คำปรึกษาบิดามารดาทางด้านพันธุศาสตร์

ช่วงตั้งครรภ์

ขั้นพื้นฐาน
ตรวจวินิจฉัยด้วยอัลตราซาวน์
ให้คำปรึกษาบิดามารดาเกี่ยวกับการผ่าตัด
ให้คำปรึกษาเกี่ยวกับการให้นมแม่
ประคับประคองจิตใจบิดามารดา

ช่วงอายุ 0-3 เดือน

ขั้นพื้นฐาน
ให้คำปรึกษาเกี่ยวกับการให้นมแม่ ตรวจคัดกรองการได้ยิน
ประเมินการได้ยิน ให้คำแนะนำเกี่ยวกับการดูแลสุขภาพช่องปาก
*ตรวจดูแลสุขภาพทั่วไป ความแข็งแรงของทารก ตรวจหาความผิดปกติอื่น ๆ ดูแลเรื่องการให้นม (เน้นการให้นมจากเต้าของแม่เท่าที่เป็นไปได้) ประคับประคองจิตใจ และเตรียมทารกให้เติบโตแข็งแรงเพื่อพร้อมรับการผ่าตัดเย็บริมฝีปาก
ให้คำแนะนำเกี่ยวกับการดูแลสุขภาพช่องปาก และส่งต่อทันตแพทย์เฉพาะทางในกรณีที่พบความผิดปกติที่รุนแรง
ให้คำปรึกษาเกี่ยวกับการผ่าตัด
ให้คำปรึกษาเกี่ยวกับการให้นมแม่
ให้การบำบัดทางทันตกรรมก่อนการผ่าตัด (เช่น เพดานเทียม อุปกรณ์ปรับโครงสร้าง จมูกและสันเหงือก และอื่น ๆ)
ตรวจหูและตรวจคัดกรองการได้ยิน และฟื้นฟูการได้ยิน
ประคับประคองจิตใจบิดามารดา ถ้าจำเป็น

ช่วงอายุ 3-6 เดือน

ขั้นพื้นฐาน
ผ่าตัดซ่อมปากแหว่ง และ/หรือตกแต่งจมูก
ให้คำแนะนำในการดูแลสุขภาพช่องปากตั้งแต่ก่อนฟันน้ำนมจะขึ้น
ประเมินพัฒนาการด้านภาษาและเสียงพูด (กรณีเพดานโหว่)
(กรณีเพดานโหว่) กระตุ้นภาษาและการพูดแต่แรกเริ่มก่อนจะพูดเป็นคำที่มีความหมายโดยพ่อแม่และครอบครัว

ช่วงอายุ 6-18 เดือน

ขั้นพื้นฐาน
(กรณีเพดานโหว่) ตรวจหูและตรวจคัดกรองการได้ยิน หากตรวจพบความผิดปรกติหรือมีน้ำขังในหูชั้นกลาง จะพิจารณาผ่าตัดแก้ไขโดยทำการเจาะแก้วหูและใส่ท่อระบายภายใน 1 ขวบ หรือพร้อมกับการผ่าตัดซ่อมเพดานปาก จากนั้นติดตามผลตามความเหมาะสมของผู้ป่วยแต่ละราย
ผ่าตัดซ่อมเพดานโหว่(ร่วมกับโสต ศอ นาสิกแพทย์ ถ้ามีปัญหาหูชั้นกลาง) เมื่ออายุประมาณ 9-18 เดือน
(กรณีเพดานโหว่) ประเมินและกระตุ้นให้เด็กมีภาษาและการพูดได้เหมาะสมกับวัย ออกเสียงให้ถูกต้องเพื่อป้องกันการพูดไม่ชัดแบบชดเชย โดยพ่อแม่และครอบครัว เมื่ออายุ 1 ปี ไม่เกิน 18 เดือน
พบทันตแพทย์ตามนัดทุก 6 เดือน เพื่อให้คำแนะนำในการดูแลสุขภาพในช่องปาก และตรวจรักษาในรายที่พบปัญหาฟันผุ
ประเมินพัฒนาการและดูแลสุขภาพทั่วไป

ช่วงอายุ 18 เดือน ถึง 3 ปี

ขั้นพื้นฐาน
เน้นการกระตุ้นพัฒนาการเพื่อให้เด็กมีภาษา การพูด และการออกเสียงอย่างถูกต้อง โดยพ่อแม่ ผู้ดูแล สมาชิกในครอบครัว ร่วมกับนักแก้ไขการพูด
ตรวจและรักษาหูอักเสบในรายที่จำเป็น
พบทันตแพทย์ตามนัดทุก 6 เดือน เพื่อให้คำแนะนำในการดูแลสุขภาพในช่องปาก และตรวจรักษาในรายที่พบปัญหาฟันผุ
ส่งเสริมสุขภาพจิตที่ดีและป้องกันปัญหาสุขภาพจิตที่จะเกิดขึ้นในบิดามารดาและผู้ป่วย
ประเมินพัฒนาการและดูแลสุขภาพทั่วไปทุก 6 เดือน - 1 ปี

ช่วงอายุ 3-6 ปี

ขั้นพื้นฐาน
ตรวจประเมินและแก้ไขปัญหาทางภาษา การพูด และการสั่นพ้องของเสียงอย่างเป็นทางการ
ตรวจสอบและพิจารณาแก้ไขความผิดปรกติของปากและจมูกที่อาจหลงเหลืออยู่ รวมทั้งการผ่าตัดแก้ไขปัญหาทางการพูด เช่น เสียงรั่วออกจมูก
พบทันตแพทย์ตามนัดทุก 6 เดือน เพื่อให้คำแนะนำในการดูแลสุขภาพในช่องปาก และตรวจรักษาในรายที่พบปัญหาฟันผุ
ส่งเสริมสุขภาพจิตที่ดีและป้องกันปัญหาสุขภาพจิตที่จะเกิดขึ้นในบิดามารดาและผู้ป่วย
ประเมินและดูแลสุขภาพทั่วไปทุก 1 ปี
ประเมินผลการรักษาที่อายุ 5 ปี
เพิ่มเติม

ช่วงอายุ 6-8 ปี

ขั้นพื้นฐาน
ตรวจประเมินและแก้ไขปัญหาทางภาษา การพูด และการสั่นพ้องของเสียงอย่างเป็นทางการและต่อเนื่อง
ตรวจสอบและพิจารณาแก้ไขความผิดปรกติของปากและจมูกที่อาจหลงเหลืออยู่ รวมทั้งการผ่าตัดแก้ไขปัญหาทางการพูด เช่น เสียงรั่วออกจมูก
พบทันตแพทย์ตามนัดทุก 6 เดือน เพื่อให้คำแนะนำในการดูแลสุขภาพในช่องปากและส่งต่อทันตแพทย์จัดฟัน เพื่อให้การรักษาการสบฟันที่ผิดปกติในระยะฟันชุดผสม
ส่งเสริมสุขภาพจิตที่ดีและป้องกันปัญหาสุขภาพจิตที่จะเกิดขึ้นในบิดามารดาและผู้ป่วย
ทันตแพทย์จัดฟันให้การรักษาการสบฟันที่ผิดปกติในระยะฟันชุดผสม

ช่วงอายุ 8-12 ปี

ขั้นพื้นฐาน
ให้การรักษาทางทันตกรรมจัดฟันเพื่อเตรียมช่องว่างที่เหมาะสมในขากรรไกรบนก่อนการปลูกกระดูกเบ้าฟัน(ในกรณีที่มีสันเหงือกแหว่ง) และกระตุ้นการเจริญของขากรรไกรบนในรายที่เหมาะสม
แก้ไขความผิดปรกติของปากและจมูกที่หลงเหลืออยู่ และในกรณีที่มีสันเหงือกแหว่ง ผ่าตัดปลูกกระดูกบริเวณรอยแยกสันเหงือก
ตรวจประเมินและแก้ไขปัญหาทางภาษา การพูด และการสั่นพ้องของเสียงอย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะช่วงก่อนและหลังการผ่าตัดสันเหงือก(ในรายที่จำเป็นต้องผ่าตัด)
ส่งเสริมสุขภาพจิตที่ดีและป้องกันปัญหาสุขภาพจิตที่จะเกิดขึ้นในบิดามารดาและผู้ป่วย
ประเมินผลการรักษาที่อายุ 10 ปี
เพิ่มเติม

ช่วงอายุ 12-18 ปี

ขั้นพื้นฐาน
ตรวจรักษาและดูแลสุขภาพช่องปากทุก 6 เดือน โดยทันตแพทย์ทั่วไป
ทันตแพทย์จัดฟันแก้ไขความผิดปรกติของความสัมพันธ์ของกระดูกขากรรไกรและการสบฟันโดยการรักษาทางทันตกรรมจัดฟันเพียงอย่างเดียว หรือการรักษาทางทันตกรรมจัดฟันร่วมกับการผ่าตัดในกรณีที่มีความรุนแรงของความผิดปกติที่ซับซ้อนมากโดยศัลยแพทย์ตกแต่งหรือศัลยแพทย์ช่องปากและแม็กซิลโลเฟเชียล
ในรายที่จำเป็น อาจต้องแก้ไขความผิดปรกติของปากและจมูกที่หลงเหลืออยู่
ตรวจประเมินและแก้ไขปัญหาทางภาษา การพูด และการสั่นพ้องของเสียงอย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะช่วงก่อนและหลังการผ่าตัดขากรรไกร(ในรายที่จำเป็นต้องผ่าตัด)
ส่งเสริมสุขภาพจิตที่ดีและป้องกันปัญหาสุขภาพจิตที่จะเกิดขึ้นในบิดามารดาและผู้ป่วย
ประเมินผลการรักษาที่อายุ 19 ปี
เพิ่มเติม

หมายเหตุ

ผู้ป่วยทุกคนควรพบกุมารแพทย์และทันตแพทย์ทุกปี

**แนวทางการดูแลรักษานี้ยังไม่เสร็จสมบูรณ์ โดย

  • ความเห็นของสมาคมวิชาชีพต่าง ๆ ในช่วงการประชุมวิชาการประจำปี 2563 เมื่อวันที่ 10 พฤศจิกายน 2563 สิ้นสุดที่อายุ 18 เดือน
  • ยังต้องส่งร่างแนวทางการดูแลรักษาฯ นี้ให้สมาคมและราชวิทยาลัยต่าง ๆ พิจารณา